Lipoedeem en insulineresistentie: wat is het verband?

Lipoedeem en insulineresistentie zijn twee verschillende aandoeningen, maar ze worden steeds vaker met elkaar in verband gebracht. Toch is er nog veel wat we niet weten.

Die link is nog niet volledig duidelijk, maar onderzoekers vermoeden dat insulineresistentie invloed kan hebben op ontstekingsprocessen, lipoedeemklachten en de moeite die veel vrouwen ervaren met afvallen.

Maar wat is insulineresistentie precies? Welke signalen kunnen erop wijzen? En is het verstandig om je hierop te laten testen als je lipoedeem hebt?

In deze blog leggen we uit wat er tot nu toe bekend is, waar nog meer onderzoek voor nodig is, en welke rol voeding en leefstijl mogelijk kunnen spelen.

Lipoedeem komt naar schatting voor bij ongeveer 1 op de 10 vrouwen. Het is een chronische aandoening waarbij hormonale en genetische factoren waarschijnlijk een grote rol spelen. Bij lipoedeem verandert de opbouw van het vetweefsel. Het weefsel kan gevoeliger worden, sneller pijn doen en toenemen in volume, wat vaak zorgt voor een zwaar of gespannen gevoel.

1 - Wat is insulineresistentie?

Insulineresistentie betekent dat je lichaam minder goed reageert op insuline. Insuline is een hormoon dat helpt om suiker uit je bloed naar je cellen te brengen, zodat je lichaam dit kan gebruiken als energie.

Wanneer je cellen minder goed op insuline reageren, blijft er meer suiker in je bloed achter. Je lichaam probeert dit op te lossen door extra insuline aan te maken.

Als dit lang doorgaat, kan je bloedsuikerspiegel stijgen. Ook kan de insulineresistentie het risico op diabetes type 2 vergroten en mogelijk bijdragen aan laaggradige ontstekingen in het lichaam.

2 - Wat zijn mogelijke signalen van insulineresistentie?

Insulineresistentie ontstaat vaak geleidelijk. Je kunt het dus lange tijd hebben zonder dat je duidelijke klachten hebt. Toch zijn er signalen die erop kunnen wijzen dat je lichaam moeite heeft om je bloedsuikerspiegel stabiel te houden. Mogelijke signalen zijn:

Vaak moe zijn, vooral na het eten.
Sneller trek hebben, bijvoorbeeld in zoetigheid.
Gewichtstoename, vooral rond de buik.
Schommelingen in energie of concentratie.
Donkere, fluweelachtige verkleuringen van de huid, bijvoorbeeld in de hals, oksels of huidplooien.

Deze klachten betekenen niet automatisch dat je insulineresistentie hebt. Wel kunnen ze een reden zijn om dit met je huisarts te bespreken, zeker als je meerdere signalen herkent.
Liposuctie bij lipoedeem? Lees Sylvie’s verhaal hier en ontdek hoe een liposuctie bij lipoedeem kan verlopen.

3 - Is er een verband tussen lipoedeem en insulineresistentie?

Er wordt steeds meer gekeken naar een mogelijke link tussen lipoedeem en insulineresistentie. Uit een Italiaans onderzoek onder 360 vrouwen met lipoedeem bleek dat ongeveer 1 op de 3 deelnemers tekenen van insulineresistentie vertoonde (30,7%).

Ook had 32,2% van de deelnemers vroege veranderingen in de glucosehuishouding, zoals een licht verhoogde bloedsuikerspiegel of een verminderde glucosetolerantie.

Deze veranderingen kwamen vaker voor bij verder gevorderde stadia van lipoedeem, vooral wanneer er ook sprake was van obesitas en/of lipoedeem in de armen. Toch kan insulineresistentie ook al in eerdere stadia van lipoedeem voorkomen.

Hoge insulinespiegels kunnen invloed hebben op vetopslag en vochtregulatie in het lichaam. Mogelijk spelen ze daardoor een rol bij klachten zoals zwelling, zwaarte en verergering van symptomen.

Belangrijk om te vermelden: deze resultaten moeten nog verder worden onderzocht en bevestigd. Er is dus nog geen harde conclusie, maar het onderzoek ondersteunt wel het idee dat er bij lipoedeem ook metabole factoren kunnen meespelen.

4 - Waarom kan testen op insulineresistentie zinvol zijn bij lipoedeem?

Bij lipoedeem is het belangrijk om goed te begrijpen welke factoren jouw klachten kunnen beïnvloeden. Naast compressie, beweging, lymfedrainage en andere vormen van ondersteuning, kunnen ook voeding en leefstijl een rol spelen.

Als er sprake is van insulineresistentie, reageert je lichaam minder goed op insuline. Dit kan invloed hebben op je bloedsuikerspiegel, ontstekingsprocessen, gewicht en het risico op aandoeningen zoals diabetes type 2.

Door te laten onderzoeken of insulineresistentie bij jou meespeelt, kun je samen met een arts of behandelaar gerichter kijken naar voeding, leefstijl en passende ondersteuning.

Ook wanneer je klachten hebt zoals een onregelmatige menstruatiecyclus, acné, overmatige haargroei of veel moeite met afvallen is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken. Deze signalen kunnen namelijk passen bij een hormonale of metabole verstoring.

Bespreek je klachten altijd met een zorgverlener, zodat je een juiste diagnose krijgt en samen kunt kijken welke behandeling of begeleiding bij jouw situatie past.

5 - Waar kun je terecht voor onderzoek naar insulineresistentie?

Wanneer je wilt laten onderzoeken of er sprake is van insulineresistentie, kun je het beste beginnen bij je huisarts. De huisarts kan je klachten bespreken, je risicofactoren bekijken en eventueel een bloedonderzoek aanvragen.

Daarbij kan bijvoorbeeld gekeken worden naar je nuchtere bloedsuiker, insulinespiegel en soms de HOMA-IR index. Dit is een berekening die iets kan zeggen over hoe gevoelig je lichaam is voor insuline.

Als er meer onderzoek nodig is, kan je huisarts je doorverwijzen naar een endocrinoloog of diabetoloog. Deze specialisten richten zich op hormonen, stofwisseling, bloedsuikerregulatie en aandoeningen zoals prediabetes of diabetes type 2.

Ook een diëtist of voedingsdeskundige kan onderdeel zijn van de begeleiding. Die kan helpen om voeding en leefstijl af te stemmen op jouw situatie, zeker wanneer insulineresistentie mogelijk meespeelt.

Soms wordt er ook een glucosetolerantietest gedaan. Daarbij wordt gekeken hoe je lichaam reageert op een bepaalde hoeveelheid glucose. Welke onderzoeken nodig zijn, hangt af van jouw klachten, voorgeschiedenis en de beoordeling van je zorgverlener.

Over lipoedeem bestaan nog veel misverstanden. In deze blog kijken we naar wat wél klopt, en wat dringend de prullenbak in mag.

6 - Hoe kun je insulineresistentie verminderen?

Insulineresistentie kan vaak worden verbeterd met aanpassingen in voeding en leefstijl. Het doel is om je bloedsuikerspiegel stabieler te houden en je lichaam weer gevoeliger te maken voor insuline.

Denk bijvoorbeeld aan:

Evenwichtige voeding met minder suikers
Vaker kiezen voor vezelrijke producten zoals groenten, peulvruchten, volkorenproducten, noten en zaden
Voedingsmiddelen die je bloedsuikerspiegel minder snel laten stijgen
Regelmatige beweging, passend bij wat jouw lichaam aankan
Voldoende rust, slaap en herstel
Stress verminderen waar mogelijk
Afvallen wanneer dat medisch zinvol én haalbaar is, vooral bij buikvet

Beweging kan al op korte termijn helpen om de insulinegevoeligheid te verbeteren. Dat hoeft niet altijd intensief sporten te zijn. Ook wandelen, rustige krachttraining, fietsen of andere haalbare beweging kan bijdragen.

In sommige gevallen kan een arts medicatie voorstellen, zoals Metformine. Dit hangt af van je bloedwaarden, klachten, risicofactoren en persoonlijke situatie.

Bespreek dit altijd met je huisarts, endocrinoloog of diabetoloog. Zij kunnen beoordelen wat er bij jou speelt en samen met jou kijken welke aanpak veilig en passend is.

Conclusie

Lipoedeem staat vaak niet op zichzelf. Het kan samengaan met andere aandoeningen, zoals hormonale klachten, PCOS, endometriose of andere chronische aandoeningen.

Lipoedeem, PCOS en endometriose zijn verschillende aandoeningen, maar er wordt steeds vaker gekeken naar mogelijke overeenkomsten. Denk bijvoorbeeld aan laaggradige ontstekingen, hormonale schommelingen en insulineresistentie. Bij PCOS komt insulineresistentie regelmatig voor, en dit kan mogelijk ook invloed hebben op lipoedeemklachten.

De precieze verbanden zijn nog niet volledig duidelijk. Er is dus meer onderzoek nodig om beter te begrijpen hoe deze aandoeningen elkaar beïnvloeden. Wat wel duidelijk is: het lichaam werkt als één geheel. Hormonen, stofwisseling, onstekingsprocessen en vetweefsel kunnen elkaar allemaal beïnvloeden.

Belangrijk om te onthouden

In een onderzoek had ongeveer 1 op de 3 vrouwen met lipoedeem tekenen van insulineresistentie.
Insulineresistentie kan bijdragen aan laaggradige ontstekingen in het lichaam.
Mogelijk kan dit invloed hebben op lipoedeemklachten, zoals het gevoel van zware benen, zwelling of moeite hebben met afvallen.
Onderzoek naar insulineresistentie kan via bloedonderzoek, bijvoorbeeld met nuchtere glucose, insuline, HOMA-IR of een glucosetolerantietest.
Voeding, beweging, slaap, stress en medische begeleiding kunnen allemaal een rol spelen in de aanpak.

Vermoed je dat insulineresistentie bij jou meespeelt? Bespreek dit dan met je huisarts of een specialist. Zo kun je laten onderzoeken wat er aan de hand is en samen kijken welke begeleiding past bij jouw persoonlijke situatie.

Veelgestelde vragen over lipoedeem en insulineresistentie

Veroorzaakt lipoedeem insulineresistentie?

Voor zover nu bekend, veroorzaakt lipoedeem niet rechtstreek insulineresistentie. Wel worden de twee steeds vaker met elkaar in verband gebracht. Mogelijk spelen factoren zoals laaggradige ontsteking, hormonale schommelingen en veranderingen in de stoefwisseling hierbij een rol.

Moet je je laten testen op insulineresistentie als je lipoedeem hebt?

Dat kan zinvol zijn, vooral als je klachten herkent zoals aanhoudende vermoeidheid, gewichtstoename rond de buik, veel moeite met afvallen, sterke trek in zoetigheid of schommelingen in energie. Ook wanneer je klachten hebt die kunnen passen bij hormonale of metabole verstoring , zoals een onregelmatige cyclus, acné of overmatige haargroei is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken.

Kan insulineresistentie verbeteren?

Ja, insulineresistentie kan in veel gevallen verbeteren door aanpassingen in voeding en leefstijl. Denk aan een stabieler voedingspatroon, voldoende vezels, minder snelle suikers, regelmatige beweging, goede slaap en stressvermindering.

Soms is ook medicatie nodig, bijvoorbeeld Metformine. Dit wordt altijd beoordeeld door een arts.

Welk voedingspatroon wordt vaak aangeraden bij lipoedeem en insulineresistentie?

Er bestaat niet één voedingspatroon dat voor iedereen met lipoedeem werkt. Vaak wordt gekeken naar voeding die de bloedsuikerspiegel stabiel houdt, rijk is aan vezels en mogelijk helpt om ontstekingsprocessen te beperken.

Bij insulineresistentie kan een meer gerichte aanpak nodig zijn. Een diëtist, arts of andere zorgverlener kan helpen om te kijken wat past bij jouw lichaam, klachten en gezondheidssituatie.

Bronnen & referenties

LipoClinic Dr. Heck. Lipœdème : maladies associées et secondaires, van https://www.lipo.clinic/fr/sequelles-du-lipoedeme/

Haute Autorité de Santé. Mesure de l’insulinorésistance et de l’insulinosécrétion, van https://www.has-sante.fr/jcms/r_1498730

Patton, L. et al. (2024). Observational Study on a Large Italian Population with Lipedema: Biochemical and Hormonal Profile, Anatomical and Clinical Evaluation, Self-Reported History. International Journal of Molecular Sciences.